Over de Zijlpoort

Door: Jan Willem Broekema - 29 november 2021

Aan de oostelijke kant van het Singelpark, tussen het Ankerpark ten noorden en de RK begraafplaats en het Blekerspark ten zuiden, ligt de Zijlpoort. Het monumentale bouwwerk is in 1667 opgetrokken. Doordat de poort zowel op de stadswal als op de brug ervoor moest aansluiten, heeft het gebouw de vorm van een parallelogram. De Morspoort en de Zijlpoort zijn als enige twee overgebleven van de oorspronkelijk acht poorten. Langs de Zijlpoort stroomt, vanaf het nabijgelegen riviertje de Zijl, de Oude Rijn de stad Leiden binnen. De voorganger van de Zijlpoort stond aan het eind van de Haarlemmerstraat, waar nu het Havenplein ligt. Een fraai staaltje 17e eeuwse stadsuitbreiding!

Het loont om rustig rondom de poort te lopen. Het gebouw is namelijk versierd met verschillende beeldhouwwerken, die ervoor moesten zorgen dat de bezoeker van Leiden al meteen bij binnenkomst onder de indruk is.

Aan de stadskant zie je het hoofd van Medusa, een figuur uit de Griekse mythologie. Daarboven hangen de wapenschilden van de toenmalige burgemeesters van de stad. De andere kant is nog rijker versierd. Hier zie je het hoofd van de Romeinse oorlogsgod Mars, harnassen, vaandels en leeuwen die het wapen van stad vasthouden. Aan beide kanten van de poort zie je de lopen van kanonnen, die de strijdkracht van de stad symboliseren.

In de loop der tijd heeft de Zijlpoort, en dan met name de zaal boven de doorgang, verschillende functies vervuld: begin achttiende eeuw vergaderden de rederijkers er, vanaf 1736 was er een school voor arme kinderen gevestigd, en in de negentiende eeuw werden er stadsgoederen opgeslagen.

In het laatste kwart van de twintigste eeuw is de Zijlpoort tweemaal grootscheeps gerenoveerd. Tijdens de laatste renovatie, in de jaren negentig, zijn aan beide zijden van de poort steunende constructies aangebracht. Sinds 1999 is in een van deze constructies een horecagelegenheid gevestigd. [Bron: https://nl.wikipedia.org/wiki/Zijlpoort_(Leiden)]

Naast de Zijlpoort is in 2020 de Loviumbrug gebouwd die toegang geeft naar het Ankerpark en de Meelfabriek. Aan de andere kant van de Zijlpoort kun je via de RK Begraafplaats naar het Blekerspark wandelen. De Loviumbrug is de enige beweegbare Singelparkbrug omdat grotere schepen met bestemming Haven moeten kunnen passeren.

In elk jaargetijde is het plezierig om langs de Zijlpoort te lopen.